Wat is Capoeira?

Capoeira is een dynamisch en divers spel, een Braziliaanse combinatie van dans, muziek, acrobatie en vechttechnieken. Het Capoeira-spel kent geen winnaar of verliezer. Wel kunnen de spelers beoordeeld worden op hun behendigheid binnen het spel. Een belangrijk aspect binnen Capoeira is dan ook de kunst van het misleiden. Door acrobatische bewegingen, speciale trapbewegingen en lichaamstaal kan de medespeler op het verkeerde been worden gezet. De bewegingen van de ene speler lokt een antwoord uit van de andere speler, waardoor er een fysieke dialoog ontstaat. Improvisatie is hierbij belangrijk. Als een zogenoemde conversatie in beweging, kan Capoeira ontzettend sierlijk, energiek, grappig, of zelfs agressief zijn.

Capoeira kent een lange geschiedenis die terugvoert naar de tijd van de slavernij. De strijd binnen de Capoeira komt voort uit de noodzaak van de slaven zich te kunnen verdedigen tegen hun overheersers. Doordat de slaven elke vorm van vechtsport werd verboden, voerden de slaven Capoeira uit als een onschuldig lijkende dans. De dans binnen de Capoeira wordt gesymboliseerd door de zogenoemde Ginga. De Ginga is de basisbeweging van de Capoeira waar alle andere bewegingen uit voortvloeien. De brug tussen het dans- en vechtaspect binnen de Capoeira wordt gevormd door de acrobatietechnieken.

Het Capoeira-spel wordt begeleid door een orkest. Binnen het orkest is de Berimbau het belangrijkste instrument. De Berimbau is een houten boog die wordt aangespannen door een snaar en een kalebas heeft die dient als klankkast. De Berimbau wordt ondersteund door een Caxixi, een klein gevlochten mandje met hengsel, gevuld met zaadkorrels. De persoon die de grootste Berimbau (de zogenoemde Gunga) speelt, is diegene die de zang leidt en die bepaalt wanneer het spel begint. Naast de Berimbau bestaat het orkest uit de Pandeiro (tamboerijn), Attabaque (grote trom) en de Agogô (een klein percussie-instrument bestaande uit een stok met twee grote kastanjes erop). De rest van de Capoeira-spelers in de Roda ondersteunen de muziek door mee te klappen en mee te zingen.

Binnen de Capoeira zijn er verschillende stijlen te onderscheiden. De traditionele stijl is de Capoeira Angola die de meeste binding heeft met traditionele rituelen en gebruiken. Capoeira Angola is een spel wat laag bij de grond wordt gespeeld, met uitermate gecontroleerde en verraderlijke bewegingen. Door het vrij trage ritme van de muziek en het spel lijkt Capoeira Angola relatief makkelijk. Maar schijn bedriegt; het trage ritme vereist juist extra veel lichamelijke inspanning en kracht.

De jongere variant binnen de Capoeira is de Capoeira Regional, die pas is ontstaan in de jaren dertig van de vorige eeuw. Capoeira Regional wordt gekenmerkt door een sneller ritme en spel, met veel sprongen en acrobatische bewegingen. Een spel in deze stijl duurt minder lang dan bij Capoeira Angola, omdat het spel gekocht kan worden door een andere speler (Jogo de Compra). Een derde Capoeira-speler gaat de Roda binnen en maakt met een beweging duidelijk welke van de andere twee spelers hij / zij uitdaagt. De speler die niet wordt uitgedaagd verlaat hierbij de Roda.

Naast Capoeira Angola en Capoeira Regional zijn Maculelê en Samba de Roda andere aspecten binnen de Capoeira-kunst. Maculelê is een levendige Afro-Braziliaanse stokkendans waarbij de Capoeira-spelers ritmisch stokken tegen elkaar slaan. Zij worden hierbij begeleid door het opzwepende geluid van  percussie-instrumenten. In de Roda gaan telkens twee spelers een dialoog aan met de stokken en voeren hierbij een diversiteit aan aanvals- en verdedigingsmanoeuvres uit.

Samba de Roda is een swingende Braziliaanse dans waarbij veel nadruk ligt op het bewegen van heupen en benen. Onder begeleiding van percussie-instrumenten dansen vrouwen en mannen samen in de Roda.